İş Etiği ve Kurumsal Kültür

İş dünyasına bakışta, Amerika’yı baz almak, merkezleri ve büyük iştirakları Amerika’da bulunan şirketlerin sayısı göz önüne alınınca, sağlam bir örneklem oluşturuyor.

Pazar ve sosyal trend analisti Daniel Yankelovich’e göre, iş dünyasında kamu güvensizliğinin üçüncü dalgasına giriyoruz. İlk kamu güvensizliği, Büyük Bunalım (Great Depression) sırasında başlayıp, 2. Dünya Savaşı’na kadar devam etmiş.

İş Etiği ve Kurumsal Kültür

İş dünyasına bakışta, Amerika’yı baz almak, merkezleri ve büyük iştirakları Amerika’da bulunan şirketlerin sayısı göz önüne alınınca, sağlam bir örneklem oluşturuyor.

Pazar ve sosyal trend analisti Daniel Yankelovich’e göre, iş dünyasında kamu güvensizliğinin üçüncü dalgasına giriyoruz. İlk kamu güvensizliği, Büyük Bunalım (Great Depression) sırasında başlayıp, 2. Dünya Savaşı’na kadar devam etmiş.

İkincisi, ekonomik stagflasyon ve Vietnam Savaşı, 1960’ların başından 1980’lere uzanan dönemdir. Her iki dönemde de, şirketler tepkisel davranmışlar: suçlayacak birilerini veya birşeyleri bulup, değerleri es geçip, fırsatları değişimden çekinerek kazanca dönüştürememişlerdir.

Bugünün “itiraz” dönemi ise, 2001’de dotcom şirketlerin balonuyla ve Enron, WorldCom ve Tyco gibi büyük finansal skandalların gerçekleşmesiyle akıllara kazınan dönem. Ancak, bu sefer kurumsal cevap daha farklı. İş etiğinin gündeme geldiği, değer odaklı bir yönetim geliştirme çabası içinde olaylara karşılık veriliyor.

Etik Davranışlar, Şirketlerin Özünde Yer Almalı

Günden güne daha çok şirket etik olmayan üst düzey yöneticileri tolere etmemeyi seçiyor. Şirketlerin vurgulamak istediği, etik davranışın şirketin özünde yer almalı. Etik alanında bir şirket dilinin oluşturulması, sadece çalışanlar için kurumsal beklentileri belirlemek adına değil, aynı zamanda oldukça kompleks ve düzenleyici ortam için de bir  kalkan oluşturuyor.

Kurumsal değerler, bir grubun paylaşılan inançları, normları ve tavırlarından oluşur. Bu değerler ekseninde, şirket bünyesindeki insanların ortak davranış paternleri gelişir.

Kurumsal değerler sadece dekorasyon amaçlı değil, uygulamada esas alınan kriterlerden oluşmalıdır. Enron’un kurumsal değerleri başarılı bir şekilde tasarlanmış olmakla beraber hiç uygulanmamıştır.

Üst Düzey Yönetim İçin Artık; Dürüstlük, Doğruluk ve İş Eğiti Önemli

Etkin bir kurumsal kültür, çalışanlar arasında temel düzeyde bağlılık yaratır ve bu bağlılık sayesinde, kurum performans hedeflerine ulaşmak için uğraş verir.  2001’de iş dünyasında yaşananlardan sonra, dürüstlük, doğruluk ve iş etiği üst düzey yönetim tarafından en önemli konular olarak gösterilmektedir. İş dünyasındaki liderler uzun dönemdeki başarı için etkin kurumsal kültürün şart olduğunun artık farkındalar. İş stratejilerini kurumsal kültür ile birleştirmek için adımlar atıyorlar. Örneğin, şirket evliliklerinde farklı kültürel yapıların biraraya gelmesiyle, iki şirketi de entegre edecek kurumsal kültür öğeleri oluşturuyorlar.

Kurumsal kültür neler sağlıyor?

Marka, çalışanın vizyonunun şirketin vizyonuyla uyuşması. Şirketin sözverdiği değerleri karşılamasını sınar.

Bağlılık, çalışanların ve şirketin ihtiyaçlarının uygunluğu. Kültür, bu uyumu elde etmek için anahtar oluşturur. Şirketin markalaşmasını kültür sağlar, şirketin kültüre bağlılığı markayı güçlendirir.

İş etiği, işletme felsefesi ve şirketlerin varoluş amaçlarıyla örtüşür.

Kurumsal sosyal sorumluluk (KSS), şirketler ve toplum arasında şirketin etik haklar ve görevlerini kapsayan bir şemsiye oluşturur.

Kurumsal kültür, şirket ve hissedarların arasındaki manevi hakların korunmasını öngörür.

Şirketler arası ilişkileri düzenleyen etik konular: düşmanca devralmalar, endüstriyel ispiyonculuğa iş etiği kapsamında önlem alınır.

Çalışma Alanlarına Göre İş Etiği

Muhasebe Etiği

* Yaratıcı muhasebe, kazançlar yönetimi, finansal analizde yanlış yönlendirme

* İçeriden gelen verilerle piyasalarla oynanamak, menkul değerlerde dolandırıcılık

* Borsa’nın manipülasyonu

gibi konularda şirketi ve çalışanları korumak amacını taşır. Kendi içinde bir kontrol mekanizması oluşturur ve şirket ve çalışanlar arası finansal dengeyi kontrol eder.

Örneğin, Üst yönetim tazminatları, CEO’lara yapılan yüklü ödemeler, rüşvet gibi konularda muhasebe etiği devrede olmalıdır. Muhasebe etiğindeki aksaklıklar Enron ve WorldCom gibi büyük skandallara sebep olabilir.

İnsan Kaynakları Etiği

İnsan Kaynakları etiği ise, işveren ve çalışan arasındaki ilişkiden doğan etik konularına değinir. Ayrımcılık sorunlarını, yaşa, cinsiyete, ırka, dine, engellilik, kilo ve görünüşe göre ayrımcılığı denetler.

İşçilerin hususiyetiyle ilgili konuları gizlilik politikası içerisinde, işyerinin gözetimi, uyuşturucu testi gibi konuları inceler.

Şirket hususiyeti: şirketten bilgi sızması ve şirket yolsuzluklarının kamuoyuna duyurulması gibi konularda şirketin sesi olur.

Şirket kontratının adil olmasına dair kontrat, işveren ve çalışan arası güç dengesinin kurulmasında rehber oluşturur.

İş güvenliği ve sağlık da IK etiği içinde yer alan önemli hususlardır.

Satış ve Pazarlama Etiği

Pazarlama etiği, pazarlamada kullanılan ürün ve servis bilgilerinin değer ve davranışlarımızı manipule etmesine ne kadar izin verilmesi gerektiğini denetler. Pazarlama alanında nerede etik bir çizgi çizilmelidir? Pazarlama etiği media ve iş etiğiyle paralel işler.

Ücretlendirme: Ücret fiksleme, ücret ayrımcılığının önüne geçmede pazarlama etiği rol oynar.

Rekabete aykırı uygulamalar: Antitröst kanunu daha genel çizgilerle sınırlamalar getirir.

Satış ve Pazarlama Etiğine Zıt Düşen Pazarlama Stratejileri:

Greenwashing, tüketicileri şirketin çevre uygulamalarıyla ilgili yanlış bilgilendirme ve ürün veya servisin çevreye sağladığı yararlarla ilgili yanlış yönlendirmesidir.

İş Etiği ve Kurumsal Kültür

1986’da Greenwashing terimini ilk kullanan NY’lu çevre bilimci, Westerveld bir makalesinde hotel endüstrisinin ‘yeşil yaklaşım’larının havluları tekrar kullanma ricasından ve ‘çevreyi kurtaralım’ sloganlarından ileri gitmediğini dile getirmiş. Çoğunlukla, atık geridönüşümü ile ilgili çok az çaba harcandığıni belirtmiştir. Westerveld’e göre, yeşil kampanyalar bir pazarlama silahı olarak prestij ve kazanç  sağlama amaçlı kullanılmaktadır.

Bait and Switch (yem at ve değiştir) özellikle satış hilesi olarak uygulanan Bait and Switch reklamlarda veya medyada tanıtılan ürünün yerine daha pahalı olan benzer bir ürünün satılmasını amaçlar.

Shill Satıcıya yardımcı olmak ve ürünü sattırmak amacıyla, üründen çok memnun kalmış bir müşteri gibi davranan kişiye verilen addır. Topluluk psikolojisi kullanarak müşterileri satışa yöneltmek ana taktiktir. Bu tür kişiler güven uyandıran ve başı çekebilecek karakter özelliklerindedir.

Viral Pazarlama belli iletişim ağları tarafından gerçekleşen ağızdan ağıza pazarlama.

Viral tanıtımlar video klipler, interaktif flash oyunlar, e-kitaplar, yazılımlar, ve SMS’ler aracılığıyla uygulanır.

Spamming elektronik posta veya SMS aracılığıyla izinsiz pazarlama mesajlarının kişilere gönderilmesiyle gerçekleşir.

Reklam İçeriği: Saldırgan reklamlar, subliminal mesajlar (bilinçaltıyla algılanan), reklamda cinsellik kullanımı, ve zarar verebilecek ürünler konusunda net sınırların çizilmesi iş etiğine uyum açısından önem taşır.

Üretim Etiği

İş Etiği ve Kurumsal Kültür

Üretim etiği, üretim yapan şirketin ürettiği ürünün insanlara ve çevreye zarar vermeyeceği ile ilgili garanti vermesini gerektirir.

Üretim etiğinde dikkat edilmesi gereken ana konular:

Zarar verici, alışkanlık yapan ve tehlikeli ürünler: Tütün, alkol, silah, motorlu araçlar, kimsayallar, bungee jumping.

Şirket ve çevre arasındaki etik ilişkiler: Kirlilik, çevresel etik, karbon salınımı

Yeni teknolojiyle ortaya çıkan etik problemler: Genetic olarak değiştirilmiş organizmalar, mobil telefon radyasyonu ve sağlık.

Ürün testi etiği: Hayvan hakları, hayvanlar üzerinde yapılan testler, ekonomik olarak dezavatajlı gönüllüler üzerinde yapılan testler.

Örneğin, Ford Pinto’nun yakıt deposunun konumu gereği arkasından gerçekleşecek bir kaza ile alev alma olasılığını çok yükseltmiştir.   Tasarımınından kaynaklanan bu ölümcül güvenlik problemi üretim etiği çerçevesinde değerlendirilmelidir.

Uluslararası İş Etiği

İş etiği kavramı ulusal düzeyde 1970’lerde ortaya çıkmış olsa da, uluslararası platformda dikkate alınması 1990’larda gerçekleşmiştir. Uluslararası iş etiğinde, kültürel görecelik gibi alanlar da gündeme gelir.

Dünya genelinde değerlerin oluşturmasıyla uluslararası ticari davranışların çerçevesi çizilebilir. Farklı ülkelerdeki iş etiği geleneklerinin, farklı dini ve kültürel yaklaşımların karşılaştırılmalı çalışmalarıyla uluslararası bir standart oluşturulmuştur. Kültürel emperyalizm ve küreselleşme gibi konular uluslararası iş etiğini şekillendirmektedir.